Collaborative care
247 views | +0 today
Follow
Collaborative care
Building trust and collaboration in health care
Your new post is loading...
Your new post is loading...
Scooped by Constantinos Bletsos
Scoop.it!

Συνέδριο για την Θεραπευτική συμμαχία – Περιλήψεις ομιλιών | Μπλέτσος Κωνσταντίνος-Ψυχολόγος

Συνέδριο για την Θεραπευτική συμμαχία – Περιλήψεις ομιλιών | Μπλέτσος Κωνσταντίνος-Ψυχολόγος | Collaborative care | Scoop.it
ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΟΜΙΛΙΩΝ- ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
 

Μπλέτσος Κωνσταντίνος  Νοσηλευτής-Ψυχολόγος

Υποψήφιος Διδάκτωρ Ψυχολογίας

Επιστημονικός συνεργάτης   Get2Work

 

O Νίκος Δέδες έκανε μια ιστορική αναδρομή στη συμμετοχή των ασθενών στις θεραπευτικές αποφάσεις. Πηγαίνοντας  πίσω στο μακρινό 1996, αναφέρθηκε στην επιτακτική ανάγκη της εποχής για συμμόρφωση των φορέων του HIV, στην χρήση των καινοτόμων (για την εποχή)  αντιρετροϊκών φαρμάκων. Επεσήμανε πως ήρθε η στιγμή να περάσουμε από την πατερναλιστική Ιατρική που αναφέρεται στην συμμόρφωση του Ασθενή, στην συμφωνία μεταξύ Ιατρού και Ασθενή. Για να επιτύχουμε την αλλαγή παραδείγματος (paradigm shift), συμπλήρωσε ο κ. Δέδες, οφείλουμε να σκεφτούμε πέρα από  τα δίπολα (Ασθενής-Ιατρός,  Φαρμακοποιός- Ασθενής) προς την κατεύθυνση της συμμαχίας.

Ο Κωνσταντίνος Φρουζής αναφέρθηκε στην ανάγκη διατήρησης της κοινωνικής συνοχής  στο ασφυκτικό περιβάλλον που προκαλούν οι περικοπές στη φαρμακευτική δαπάνη (50% του Ευρωπαϊκού μέσου όρου). Μέσα από τον θεσμικό του ρόλο (ως πρόεδρος του ΣΦΕΕ) πρότεινε μια κοινή ατζέντα για όλους του εμπλεκόμενους στον τομέα της υγείας,  με τελικό στόχο την ηθική δέσμευση για στήριξη των ανασφάλιστων Ελλήνων.

Η Χριστίνα Παπανικολάου αναφέρθηκε στην νέα εποχή  που ακολούθησε την έκρηξη της τεχνολογίας και την αποσπασματική αντιμετώπιση του Ασθενή που χαρακτήρισε  τον 20o αιώνα. Η νέα εποχή επιτάσσει τον επανορισμότου Ιατρικού ρόλου  και την σχέση του Ιατρού με τον Ασθενή, καθώς το νέο πλαίσιο χαρακτηρίζεται από σαρωτικές  αλλαγές όπως:

Η προσωποποιημένη φροντίδα υγείας.Η οικονομική κρίση και το οξύ δημογραφικό πρόβλημα.Οι νέες τεχνολογίες και οι δυνατότητες που προσφέρουν στην ενδυνάμωση των ασθενών, αλλά και στην εξ αποστάσεως παρακολούθηση της κλινικής εικόνας των ασθενών (τηλεϊατρική).Η αλλαγή φιλοσοφίας προς την κατεύθυνση της διαχείρισης αναγκών και όχι συμπτωμάτων.Η ανάγκη προστασίας των προσωπικών δεδομένων των ασθενών.Η ανάγκη για ισότιμη πρόσβασή των ασθενών στην καινοτομία.

Για να δώσουμε όμως την ισότιμη πρόσβασή των πολιτών στα καινοτόμα φάρμακα και τις καινοτόμες υπηρεσίες οφείλουμε, τόνισε η κ. Παπανικολάου, να αυξήσουμε την χρήση των γενόσημων φαρμάκων. Η χρήση των γενόσημων φαρμάκων είναι ένα μέτρο κοινωνικής δικαιοσύνης, στο βαθμό που η εξοικονόμηση πόρων είναι προαπαιτούμενο για να υπάρχει η πρόσβασή στην (ακριβή) καινοτομία, για όσους το έχουν πραγματικά ανάγκη.

O Γιώργος Πατούλης ανέφερε πως η κρίση έχει επιφέρει ανατροπές στις προσδοκίες των Ιατρών σε σχέση με το επάγγελμά τους. Αναφέρθηκε διεξοδικά στα μεγάλα προβλήματα που έχει να αντιμετωπίσει ο σύγχρονος Ιατρός,  καθώς και στην αναντίρρητη  ανάγκη για εξορθολογισμό των δαπανών υγείας μέσα από την χρήση των θεραπευτικών πρωτόκολλων, τους κανόνες της ιατρικής συνταγογράφησης και τον Ιατρικό αυτοέλεγχο. Εν κατακλείδι ο κ Πατούλης σημείωσε  την ανάγκη για την εκπόνηση μιας Εθνικής στρατηγικής για την πρόληψη της υγείας.

Η Τίνα Τρίψα ανέφερε πως η Ελλάδα βρίσκεται στο επίκεντρο των παγκόσμιων αλλαγών στην υγεία. Η παγκόσμια οικονομική κρίση έχει τροποποιήσει τους ρόλους των εμπλεκόμενων φορέων στο σύστημα της υγείας, την ίδια στιγμή που τα κόστη για έρευνα και ανάπτυξη (R&D) έχουν αυξηθεί κατακόρυφα. Ο καλύτερος τρόπος για να μειώσουμε τα κόστη, τόνισε η κ. Τρίψα,  είναι να αυξήσουμε την ποιότητα, λαμβάνοντας υπόψη πως,  «Ο άνθρωπος πρέπει να γίνει καλά, χωρίς να κινδυνεύει να καταστραφεί οικονομικά.»

Ο Μιχάλης Καλπαξόγλου αναφέρθηκε στις έρευνες της IPSOS για τη σχέση γιατρών ασθενών. Τα συμπεράσματα συνοπτικά είναι :

Η βασική πηγή πληροφόρησης για τον Ασθενή ήταν και παραμένει ο Ιατρός.Μόνο ένας στους δέκα Ασθενείς συμμετέχουν στη λήψη αποφάσεων σε σχέση με την θεραπεία  τους.Οι Ασθενείς αναφέρουν πως οι Γιατροί τους δεν εκτιμούν επαρκώς το κόστος, τον φόβο και τις ανησυχίεςτους, καθώς και την ταλαιπωρία που υφίσταται μέχρι να βρουν πρόσβαση στην Ιατρική φροντίδα.Συμπερασματικά οι Ασθενείς αναφέρουν πως τα προβλήματα των ασθενών στη σχέση τους με τους Ιατρούς  δεν αφορούν τις ιατρικές υπηρεσίες, αλλά την επικοινωνία (και αυτό είναι ένα σύνηθες εύρημα στην παγκόσμια βιβλιογραφία).

Ο Κυριάκος Σουλιώτης χαρακτήρισε  τα Μητρώα ασθενών (Registries) μονόδρομο για να μην υπάρχουν διαρροές πόρων και σπατάλη στο σύστημα υγείας. Αναφέρθηκε διεξοδικά στο εκρηκτικό, όπως το χαρακτήρισε, μείγμα της υποχώρησης του ΑΕΠ και των κοινωνικών δαπανών, με την παράλληλη αύξηση των χρόνιων παθήσεων. Και  όσο λιγοστεύουν οι πόροι τόσο αυξάνουν οι ανάγκες για Πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας. Υπάρχει επομένως επιτακτική ανάγκη από τα δεδομένα να πάμε στην πληροφορία γιατί όπως επεσήμανε ο κ Σουλιώτης «Αν δεν μετρήσεις, δεν μπορείς να διαχειριστείς και δεν μπορείς να βελτιώσεις».

Η Μαριάννα Μπενρουμπή αναφέρθηκε στις ιδιαιτερότητες της φροντίδας των ασθενών με σακχαρώδη διαβήτη, καθώς και στην παγκόσμια τάση για προσωποποιημένα θεραπευτικά πρωτόκολλα. Τα προσωποποιημένα θεραπευτικά πρωτόκολλα προσαρμόζονται στις ξεχωριστές  ανάγκες του κάθε Ασθενή και  δεν αφορούν αποκλειστικά τα βιολογικά χαρακτηριστικά, αλλά και τις στάσεις (attitudes) του Ασθενή  απέναντί στην ασθένεια του, ή την ύπαρξηυποστηρικτικού δικτύου. Η συμπεριφορά μας, αναφέρει η κ. Μπενρουμπή είναι αποτέλεσμα της γνώσης, της στάσης ζωής και των πιστεύω μας. Για να αλλάξει επομένως δεν αρκεί η γνώση αλλά απαιτείται  και μια διαφορετική φιλοσοφία και στάση απέναντι στο Ιατρικό λειτούργημα και τις ανάγκες των ασθενών,  στους οποίους οφείλουμε να δίνουμε το δικαίωμα επιλογής (το οποίο περιλαμβάνει και το δικαίωμα της  μη συμμετοχής τους στις θεραπευτικές αποφάσεις). Τελειώνοντας η κ. Μπενρουμπή έθεσε τον σοβαρό προβληματισμό της για τον τρόπο με τον οποίο μπορούμε να εντάξουμε τη θεραπευτική αβεβαιότητα στο νέο πλαίσιο της συναπόφασης Ιατρού-Ασθενή.

Ο Χρήστος Δαραμήλας με την διπλή του ιδιότητα ως Ασθενής και ως επιστήμονας υγείας, αναφέρθηκε στηνενδυνάμωση των ασθενών η οποία έρχεται μέσα από τη στήριξη και την πληροφόρηση, την οποία χαρακτήρισε αναγκαία αλλά όχι και ικανή συνθήκη, αν δεν συνοδεύεται από την εκπαίδευση του Ασθενή. Ακόμη ο κ Δαραμήλας αναφέρθηκε στην ανάγκη καταγραφής των ασθενών με διαβήτη, στη συγκέντρωση των δεδομένων για τα καινούργια θεραπευτικά πρωτόκολλα, αλλά και την σπουδαιότητα του ηλεκτρονικού φακέλου. Εν τέλει επισήμανε την αναγκαιότητα παρουσίας των ασθενών στις επιτροπές που αφορούν την ασθένεια τους.

Η Κατερίνα Κουτσογιάννη, ως εκπρόσωπος των Ρευματοπαθών Κρήτης,  αναφέρθηκε στην ανάγκη ενδυνάμωσης των ασθενών και στο δικαίωμα σε αξιοπρεπείς, όπως τις χαρακτήρισε θεραπείες. Ζήτησε τη βοήθεια και τη συνεργασία των επιστημονικών συλλόγων για την πρόσβασή των ασθενών στην γνώση, καταθέτοντας συγκεκριμένη πρόταση για την δημιουργία μιας λίστας ασφαλών ιστότοπων,  στους οποίους οι Ασθενείς θα μπορούν να βρίσκουν έγκυρες και ασφαλείς πληροφορίες. Ζήτησε τέλος τη συμμετοχή των ασθενών σε όλες τις φάσεις της δημιουργίας των θεραπευτικών πρωτοκόλλων γιατί όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, “Ποίος μπορεί να εκτιμήσει καλύτερα την αποτελεσματικότητα μιας θεραπείας, από τους ίδιους τους Ασθενείς;”

Ο Παναγίωτης Τρόντζας ανέφερε πως η Ρευματολογία δίνει  μια μάχη ενάντια στο χρόνο, “Αν τρέξουμε θα προλάβουμε την αναπηρία…” τόνισε χαρακτηριστικά.  Στο παραπάνω πλαίσιο διακρίνεται μια επιτακτική  ανάγκη για την εξειδίκευση Νοσηλευτών στα ρευματικά νοσήματα.  Συνεχίζοντας ο κ. Τρόντζας σημείωσε πως υπάρχει διαφορά στον τρόπο που Ασθενείς και Ιατροί αντιλαμβάνονται τους στόχους της θεραπείας.  Οι Ασθενείς θέλουν να επιστρέψουν πίσω στην ζωή τους. Σε μια αποστροφή του λόγου του  ανέφερε, πως όλοι θεωρούν την επικοινωνίαλέξη κλειδί για τη σχέση Ιατρού- Ασθενή, αλλά τούτη δεν περιλαμβάνεται στην τυπική και μεταπτυχιακή Ιατρική εκπαίδευση, “Δεν μας έμαθε κανείς επικοινωνία, δεν μάθαμε management…”δήλωσε χαρακτηριστικά. Τέλος αναφέρθηκε στην πολυδιάσπαση των συλλόγων των ασθενών, η οποία δεν βοηθάει τη συνεργασία για τα θεραπευτικά πρωτόκολλα,  (τα οποία χαρακτήρισε ως επιστημονική διαδικασία στην οποία ο ρόλος του ασθενή μπορεί να είναι απλά συμβουλευτικός),  καταλήγοντας  στην κατάθεση συγκεκριμένου σχεδίου δράσης για τις ρευματικές παθήσεις με τα παρακάτω σημεία:

Στόχος η ενημέρωση του κοινού  (και όχι μόνο των ασθενών).Η συγκρότηση πολιτικών για την υγεία.Τα registries.Οι βελτιώσεις στην πρόσβαση των υπηρεσιών υγείας.Ο εθελοντισμός.Η εκπαίδευση όλων των εμπλεκομένων.Η έρευνα.

Ο   Χρήστος Ιατρού   μίλησε για συγκύτιο μεταξύ Ασθενή και Ιατρού, για στενή σχέση συνεργασίας η οποία είναι πιο εύκολη σε ατομικό παρά σε θεσμικό επίπεδο,  καθότι η τελευταία προϋποθέτει καλή σχέση και συνεργασία μεταξύ των ηγετών των θεσμικών οργάνων. Επισήμανε πως η θεραπευτική συμμαχία πρέπει να κρατά διακριτούς τους ρόλους Ασθενή και Ιατρού, και οι μεταξύ των σχέσεις θα πρέπει να χαρακτηρίζονται από την μη παρεμβολή και την απουσία φόβου.

Ο Γρηγόρης Λεοντόπουλος εκπροσωπώντας την Ομοσπονδία Νεφροπαθών πρότεινε τον όρο θεραπευτική συνεργασία, αντι του Συμμαχία. Άσκησε δριμεία  κριτική στις πολιτικές αποφάσεις που αφορούν τα φάρμακα και τα υλικά της αιμοκάθαρσης,  αναφερόμενος στην  οικονομική επιβάρυνση που επιβάλλεται στους ασθενείς, αλλά και στους κινδύνους στους οποίους εκτίθενται.  Για τα θεραπευτικά πρωτόκολλα ανέφερε πως είναι ένα θετικό βήμα και  πρέπει να επεκταθούν σε όλα τα στάδια της νεφρικής ανεπάρκειας και όχι μόνο στην ανεπάρκεια τελικού σταδίου.  Βρίσκει θετική την συμμετοχή των ασθενών στη διαδικασία συγκρότησης τους, ενώ πιστεύει πως το επιστημονικό κομμάτι πρέπει να είναι ευθύνη της Ιατρικής κοινότητας. Στο τέλος πρότεινε πως η ηλεκτρονική διακυβέρνηση πρέπει να έχει  ασθενοκεντρικό και οχι οικονομοτεχνικό χαρακτήρα.

Ο  Χρήστος Λιονής στην εισήγηση του  έκανε  ένα κάλεσμα στην ηθική άσκησης του Ιατρικού λειτουργήματος,  μέσα από  μια γνήσια πνευματική διαδικασία επανορισμού της στάσης μας απέναντι στον συνάνθρωπο που υποφέρει. Στηριζόμενος στην συμπονετική φροντίδα (compationate care), την οποία όρισε ως την ενσυναίσθηση συν την ελάφρυνση του φορτίου του ασθενούς, ανέδειξε τις καλές εκπαιδευτικές  πρακτικές που εφαρμόζουν στο Πανεπιστήμιο της Κρήτης. Μέσα από το  παράδειγμα της κλινικής του εμπειρίας, παράλληλα έθιξε τα προβλήματα που γεννά ο πολυκερματισμός και η υπερεξειδίκευση στον  Ιατρικό χώρο. Αναφερόμενος στην  Ολιστική  προσέγγιση του ανθρώπου, που με την άδεια του, θα ερμηνεύσω ως  “Επιστροφή στις ρίζες”, απεύθυνε πρόσκληση στοχασμού πάνω στις βασικές αρχές της Ιατρικής δεοντολογίας (Ιπποκράτης), στις παραδοσιακές, λειτουργικές και οικονομικές, όμως συχνά λησμονημένες πρακτικές (όπως η επίκρουση)  και φυσικά στις θεμελιώδεις  αξίες του Δυτικού πολιτισμού (Χριστιανισμός, Ανθρωπισμός, Κλασσική Φιλοσοφία ), επί των οποίων -οφείλει να- εδράζεται η  άσκηση του Ιατρικού λειτουργήματος. Τέλος ο κ Λιονής ανέδειξε  την μέγιστη σημασία των  επικοινωνιακών δεξιοτήτων που αποτελούν για τον Ιατρό,  εκπαιδευτικό ζητούμενο και όχι ατομική προϋπόθεση  στην καθημερινή πρακτική του.

Η  Ελίνα  Μιαούλη αναφέρθηκε στην  εμπειρία της ασθένειας, μέσα από την εξιστόρηση του προσωπικού της  βιώματος. Ανάμεσα από τις συμπληγάδες του συστήματος υγείας, η κ Μιαούλη ανακαλύπτει τον νέο  “έμπειρο”  Ασθενή (e-patient), ο οποίος  με την χρήση των νέων τεχνολογιών,  μαθαίνει,  επικοινωνεί, στηρίζει και στηρίζεται, συνασπίζεται  σε δυνητικές  κοινότητες και  απαιτεί για πρώτη φορά  λόγο στα πράγματα του αφορούν την υγεία του. Για να γίνει όμως δυνατή η αναγνώριση του ρόλου του ασθενούς ως μέλους της θεραπευτική ομάδας θα πρέπει, συμπληρώνει η κ Μιαούλη, τόσο η Ιατρική κοινότητα όσο  και οι Ασθενείς  να υπερβούν  παγιωμένες αντιλήψεις και στερεότυπα για τους ρόλους του Ιατρού και του Ασθενή. Παρότι η αξία της Ιατρικής δεν αμφισβητείται, οι σύγχρονες αντιλήψεις επιτάσσουν για τον Ασθενή ένα ρόλο συμμάχου απέναντι στον κοινό εχθρό την ασθένεια.

Η Σοφία  Δασύρα ανέδειξε την Κοινωνιολογική διάσταση της χρήσης του διαδικτύου και την επίδραση στις σχέσεις μεταξύ ασθενών και επιστημόνων της υγείας.  Οι δυνητικές κοινότητες των ασθενών σχηματοποιούν bottom up διαδικασίες, κοινωνικές διαδικασίες δηλαδή,  που εκπορεύονται από την βάση και κατευθύνονται προς την κορυφή. Τούτη η επισήμανση έχει μια ιδιαίτερα σημαντική επίπτωση στην χάραξη των πολιτικών για την υγεία, στο βαθμό που περιγράφει πολιτικές  διαδικασίες εκτός του επίσημου κοινωνικού ελέγχου και των παραδοσιακών καναλιών επικοινωνίας και επιρροής (lobbying). Επίσης η άναρχη φύση του διαδικτύου, η πολυπλοκότητα και η μη προβλεψιμότητα των τεχνοκοινωνικών φαινομένων που αναδύονται  (emerged) καθημερινά, η δυναμική και ταχέως μεταβαλλόμενη μεταμοντέρνα πραγματικότητα, καθιστούν προβληματικά τα κλασσικά επικοινωνιακά σχήματα των επιστημόνων του marketing.

Ο Μανώλης  Μιτάκης ανέφερε πως τα κλασσικά σχήματα που όριζαν τόσο τις σχέσεις μεταξύ Ιατρού και ασθενών,  αλλά και τα αντίστοιχα κλασσικά επικοινωνιακά πρότυπα (one size fits all)  που χρησιμοποιούνται στο φαρμακευτικό marketing, είναι πλέον δύσκολο να αντικατοπτρίσουν  τις σύγχρονες πραγματικότητες. Ίσως τελικά υπάρχει αναντίρρητη ανάγκη για νέες θεωρίες και καινοτόμες μεθοδολογίες  που θα επιτρέψουν  το πέρασμα από την φάση αναζήτησης δεδομένων (big data), στη φάση αναζήτησης πληροφοριών (informations), ή  όπως θα το έθετε ο Bateson, “πληροφοριών  που μπορεί να κάνουν την διαφορά…” Τούτο,  αναπόδραστα κατά την άποψη μου,  περνάει μέσα από τη διαδικασία της απόδοσης νοήματος. Σε αυτή την κατεύθυνση  η εμπειρική γνώση των ασθενών, η επιστημονική θέση, καθώς και η πολιτική άποψη  θα μπορούσαν να συμμαχήσουν ενάντια στον κοινό εχθρό, την ασθένεια.

Ο Σάββας Παλαιστής αναφέρθηκε στην πρακτική εφαρμογή της θεραπευτική συμμαχίας από την άποψη της φαρμακοβιομηχανίας. Παρουσιάζοντας το παράδειγμα των ασθενών με νόσο Parkinson, η εφαρμογή  της UCB  αναπτύσσεται σε δύο επίπεδα:

Την διεπιστημονική προσέγγιση των αναγκών των ασθενώνΤην βελτίωση μέσω της τεχνολογίας,  της επικοινωνία μεταξύ Ασθενή και Ιατρού.

Η Τίνα Χουχούλη αναφέρθηκε στην εμπειρία της UCB σε σχέση με  την συμμόρφωση των ασθενών με ρευματικές παθήσεις και συγκεκριμένα στα προγράμματα που περιλαμβάνουν:

Εκπαίδευση  των ασθενών από εξειδικευμένους νοσηλευτές.Συστήματα έγκαιρης ειδοποίησης των ασθενών για τη λήψη των φαρμάκων.Παροχή κατ οίκον υπηρεσιών υγείας σε συνεργασία  με εξειδικευμένες εταιρίες.Διαδικασίες φαρμακοεπαγρύπνησης.

Ο Νίκος Βιάζης εστίασε την ομιλία του στις μεθόδους κινητοποίησης του Ασθενή με στόχο την αντιμετώπιση της άρνησης  συμμόρφωσης  προς την φαρμακευτική αγωγή. Παρουσίασε τη μέθοδο της Συνέντευξης παροχής κινήτρων(Motivational Interviewing), η οποία αποτελεί μια ψυχολογική μέθοδο κινητοποίησης που έχει εφαρμοστεί με επιτυχία στη θεραπεία των εξαρτήσεων και των διατροφικών διαταραχών. Μέσα από την ενσυναισθητική κατανόηση και τη διερεύνηση των συναισθημάτων ο Ιατρός βοηθάει τον Ασθενή να αναγνωρίσει τα αμφιθυμικά συναισθήματα του και να αποφασίσει ο ίδιος τι είναι καλύτερο για την υγεία του. Ο κ Βιαζής ανέφερε πως η προσωπική του εμπειρία από τη χρήση της  μεθόδου σε συγκεκριμένους Ασθενείς,  υπήρξε ιδιαίτερα ικανοποιητική.

Ο Γιώργος Καλαμίτσης ανέφερε πως η θεραπευτική συμμόρφωση των ασθενών οδηγεί σε αύξηση των επιπλοκών και τελικά σε αύξηση του κόστους της θεραπείας. Από την προσωπική του εμπειρία ως ασθενής βρίσκει την συμμόρφωση μια δύσκολή διαδικασία, η οποία εξαρτάται από:

Kοινωνικο-οικονομικούς  παράγοντες (φτώχεια, ανεργία).Την  παρούσα κατάσταση του ασθενή (πχ Ασθενείς που πάσχουν από ψυχιατρικά προβλήματα).Τον  ίδιο τον  ασθενή (τις πεποιθήσεις,  γνώσεις και τις στάσεις του απέναντι στην ασθένεια).Τη  θεραπεία (μακροχρόνια θεραπεία, παρενέργειες της θεραπείας, πολυπλοκότητα των οδηγιών  κλπ).Το σύστημα υγείας.Τη  διάγνωση της χρόνιας ασθένειας που μπορεί  οδηγήσει  σε Διαταραχή μετατραυματικού στρες (PTSD).

Ο κ. Καλαμίτσης ανέφερε πως ο χρόνιος ασθενής συχνά  βιώνει επώδυνα συναισθήματα φόβου και επικείμενου θανάτου και έχει μεγάλη ανάγκη να μοιραστεί αυτά τα συναισθήματα και τις σκέψεις με τον Ιατρό του. Θα πρέπει να δίνουμε στους Ασθενείς την ευκαιρία να αφηγηθούν  την εμπειρία τους, να τους ακούμε  με κατανόηση και ανθρώπινο ενδιαφέρον,  δίχως διάθεση κριτικής για ενδεχόμενες επιλογές  της ζωής τους με διάθεση συνεργασίας για να λύσουμε μαζί το πρόβλημα.  Αυτός είναι ο τρόπος για να φτιαχτεί μια ανθρώπινη σχέση, συμπλήρωσε ο  κ. Καλαμίτσης.

Ο Πάρης Μποσκόπουλος ανέφερε  πως η κρίση έχει πλήξει ιδιαίτερα του Ασθενείς που πάσχουν από χρόνια νοσήματα. Χαρακτήρισε ως ιδιαίτερα σημαντική την εκπαίδευση ασθενών και φροντιστών στην ορθή χρήση των φαρμάκων, ενώ ανέδειξε με την σειρά του το υψηλό κόστος (τόσο σε  οικονομικό, όσο και στο επίπεδο της υγείας) της μη συμμόρφωσης ή μη συνεργασίας των ασθενών στα θεραπευτικά σχήματα. Συχνά, λέει ο κ. Μποσκόπουλος, εστιάζουμε στα χαρακτηριστικά των ασθενών που εμποδίζουν την συμμόρφωση και λησμονούμε τα χαρακτηριστικά των  Ιατρών και γενικά του συστήματος υγείας όπως (η ικανότητα αξιολόγηση της ετοιμότητας του ασθενή, η  διαθεσιμότητα εκπαίδευσης στην κινητοποίηση, η  δυνατότητα αξιολόγησης του υποστηρικτικού δικτύου κλπ). Εν κατακλείδι ο κ. Μποσκόπουλος καταθέτει  ορισμένες προτάσεις για την αύξηση της θεραπευτικής συμμόρφωσης:

Δημιουργία φορέων  εκπαίδευσης και υποστήριξης με συστηματική παροχή εκπαίδευσης και παρεμβάσεων, με σκοπό την βελτίωση των δεξιοτήτων και της εμπιστοσύνης των ασθενών στην ικανότητα τους να διαχειριστούν την ασθένεια.Οι φορείς  αυτοί  θα συμπεριλάβουν  όλη την γκάμα παρεμβάσεων σε σχέση με την συμμόρφωση (ενημέρωση, κατ’ οίκον νοσηλείες, φαρμακοεπαγρύπνηση, υπενθύμιση για τις δόσεις των φαρμάκων, ομαδικές θεραπείες εκπαίδευσης σε τεχνικές, διαμεσολάβηση σε σχέση με το σύστημα υγείας κλπ).

Ο Παύλος Σακκάς αναφέρθηκε στις διαδοχικές φάσεις του “πολέμου” γύρω από το φάρμακο, στον οποίο εμπλέκονται φαρμακευτικές εταιρίες, Φαρμακοποιοί και Ιατροί και ο οποίος έχει ως αποτέλεσμα τη διατάραξη των σχέσεωνμεταξύ Ασθενών και επαγγελματιών της υγείας. Ο κ Σακκάς στάθηκε ιδιαίτερα επικριτικός  απέναντι στη χαμηλή  (και ορισμένες φορές κατευθυνόμενη στα πλαίσια συντεχνιακών νοοτροπιών) χρήση των κίτρινων καρτών που προειδοποιούν για τις ανεπιθύμητες ενέργειες των φαρμάκων.

Η Μανιώ Κορλέτη ανέφερε πως θα πρέπει  όλοι να αντιληφθούν, ότι η φαρμακοεπαγρύπνηση δεν έχει νόημα χωρίς την ενεργή συμμετοχή  του ασθενή, στο βαθμό που είναι ο ασθενής εκείνος  που θα ενημερώσει το Ιατρό του για κάθε φαρμακευτική παρενέργεια. Στα πλαίσια αυτά η κ. Κορλέτη προτείνει:

Ενημέρωση του ασθενή για τα φάρμακα που λαμβάνει και τη νόσο από την οποία πάσχει.Ενημέρωση του ασθενή να αναφέρει κάθε τι που παρατηρεί και όχι αυτό που ο ίδιος αντιλαμβάνεται ως σημαντικό. “ Ουδέν σύμπτωμα είναι ασήμαντο, ουδεμία αλλαγή άσχετη”. Το αυτό ισχύει σε κάθε περίπτωση και για τους φροντιστές.

Το μεγάλο ερώτημα  είναι για την κ. Κορλέτη, το “ Πώς θα καταφέρουμε τους Ασθενείς  να εμπλακούν στην φαρμακοεπαγρύπνηση, όταν δεν μιλούν καν για την ασθένεια τους”. Στο σημείο αυτό ο ρόλος των ΜΚΟ μπορεί να αποβεί καθοριστικός αφού παρέχουν στήριξη και συμβουλευτική στους Ασθενείς. Οι Ασθενείς από την μεριά τους,  έχουν ευθύνη να  καταγράφουν την κίτρινη κάρτα που υπάρχει στο site του ΕΟΦ έχοντας κατά νου, όπως τονίζει η κ.  Κορλέτη,  πως  “Κάθε γνωστοποίηση είναι ωφέλιμη και μπορεί να σώσει μια ζωή”.

Η κ. Βαρβάρα Μπαρούτσου αναφέρεται σε ένα άρθρο του NEJM  που εμφανίζει  το διαδίκτυο  ως την μεγαλύτερη ανακάλυψη στην Ιατρική,  ανάλογης σημασίας με την μαγνητική τομογραφία.  Από την άλλη η πρόοδος στους τομείς της Ιατρικής της ακριβείας, της προσωποποιημένης Ιατρικής  με την χρήση της φαρμακογενομικής, αναμένεται  να προσφέρει πάρα πολλά στον τομέα της φαρμακευτικής ασφάλειας,τα επόμενα χρόνια. Άλλες σημαντικές εξελίξεις περιλαμβάνουν, την έρευνα στη πρόληψη των λαθών των ανεπιθύμητων φαρμακευτικών παρενεργειών, την πρόσβαση των ασθενών στις πληροφορίες για τις φαρμακευτικές ουσίες, τη συμμετοχή των ασθενών στις επιτροπές και τις ομάδες εργασίας του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων, τη συμμετοχή των ασθενών σε επιτροπές ασφάλειας και κόστους /οφέλους, τη συμμετοχή στις κλινικές δοκιμές. Το πλέον σημαντικό όμως είναι η αλλαγή νοοτροπίας προς τη διαμόρφωση μιας κουλτούρας συνεκπαίδευσης όλων των εμπλεκομένων (ασθενών και ειδικών υγείας) σε σχέση με την ασφάλεια των φαρμάκων. Καταλήγοντας η κ  Μπαρούτσου,  αναφέρθηκε στην ανάγκη διάφανης καταγραφής και δημοσίευσης των δεδομένων των κλινικών μελετών  και τις σημαντικές προσπάθειες που έχουν γίνει προς αυτή την κατεύθυνση  τα τελευταία χρόνια, λαμβάνοντας πάντοτε  υπόψη την προστασία των δεδομένων των ασθενών αλλά και την ανάγκη τους για πρόσβαση στη γνώση.

 

more...
No comment yet.
Scooped by Constantinos Bletsos
Scoop.it!

Ο Καθηγητής Χρήστος Λιονής στο συνέδριο της Θεραπευτικής Συμμαχίας

Watch the video «14 Χρήστος Λιονής» uploaded by Health Daily Conferences on Dailymotion.
more...
No comment yet.
Scooped by Constantinos Bletsos
Scoop.it!

Virtual Psych » Θεραπευτική Συμμαχία

Virtual Psych » Θεραπευτική Συμμαχία | Collaborative care | Scoop.it
Constantinos Bletsos's insight:

Είχα πρόσφατα την  τιμή να είμαι συντονιστής στη δεύτερη συνεδρία του Συνεδρίου για την θεραπευτική συμμαχία  με θέμα “Επικοινωνία & σύγχρονη διαχείριση των αναγκών του ασθενή”. Με  αφορμή λοιπών  τη συμμετοχή  μου θα ήθελα να μοιραστώ μαζί σας ορισμένες σκέψεις μου, οι οποίες βασίστηκαν στις ομιλίες των συμμετεχόντων στο Πάνελ.

Ο  κ Λιονής στην εισήγηση του  έκανε  ένα κάλεσμα στην ηθική άσκησης του Ιατρικού λειτουργήματος,  μέσα από  μια γνήσια πνευματική διαδικασία επανορισμού της στάσης μας απέναντι στον συνάνθρωπο που υποφέρει. Στηριζόμενος στηνσυμπονετική φροντίδα (compationate care), την οποία όρισε ως την ενσυναίσθηση συν την ελάφρυνση του φορτίου του ασθενούς, ανέδειξε τις καλές εκπαιδευτικές  πρακτικές που εφαρμόζουν στο Πανεπιστήμιο της Κρήτης. Μέσα από το  παράδειγμα της κλινικής του εμπειρίας, παράλληλα έθιξε τα προβλήματα που γεννά ο πολυκερματισμός και η υπερεξειδίκευση στον  Ιατρικό χώρο. Αναφερόμενος στην  Ολιστική  προσέγγιση του ανθρώπου, που με την άδεια του, θα ερμηνεύσω ως  “Επιστροφή στις ρίζες”, απεύθυνε πρόσκληση στοχασμού πάνω στις βασικές αρχές της Ιατρικής δεοντολογίας (Ιπποκράτης), στις παραδοσιακές, λειτουργικές και οικονομικές, όμως συχνά λησμονημένες πρακτικές (όπως η επίκρουση)  και φυσικά στις θεμελιώδεις  αξίες του Δυτικού πολιτισμού (Χριστιανισμός, Ανθρωπισμός, Κλασσική Φιλοσοφία ), επί των οποίων -οφείλει να- εδράζεται η  άσκηση του Ιατρικού λειτουργήματος. Τέλος ο κ Λιονής ανέδειξε  την μέγιστη σημασία των  επικοινωνιακών δεξιοτήτων που αποτελούν για τον Ιατρό,  εκπαιδευτικό ζητούμενο και όχι ατομική προϋπόθεση  στην καθημερινή πρακτική του.

Παίρνοντας την σκυτάλη η κ Μιαούλη αναφέρθηκε στην  εμπειρία της ασθένειας, μέσα από την εξιστόρηση του προσωπικού της  βιώματος. Ανάμεσα από τις συμπληγάδες του συστήματος υγείας, η κ Μιαούλη ανακαλύπτει τον νέο  “έμπειρο”  ασθενή (e-patient), ο οποίος  με την χρήση των νέων τεχνολογιών,  μαθαίνει,  επικοινωνεί, στηρίζει και στηρίζεται, συνασπίζεται  σε δυνητικές  κοινότητες και  απαιτεί για πρώτη φορά  λόγο στα πράγματα του αφορούν την υγεία του. Για να γίνει όμως δυνατή η αναγνώριση του ρόλου του ασθενούς ως μέλους της θεραπευτική ομάδας θα πρέπει, συμπληρώνει η κ Μιαούλη, τόσο η Ιατρική κοινότητα όσο  και οι ασθενείς  να υπερβούν  παγιωμένες αντιλήψεις και στερεότυπα για τους ρόλους του Ιατρού και του ασθενή. Παρότι η αξία της Ιατρικής δεν αμφισβητείται, οι σύγχρονες αντιλήψεις επιτάσσουν για τον ασθενή ένα ρόλο συμμάχου απέναντι στον κοινό εχθρό την ασθένεια.

Στοχαζόμενος πάνω στην τοποθέτηση της κ. Μιαούλη στάθηκα ιδιαίτερα στον εμφατικό τρόπο με τον οποίο τόνισε, σε μια αποστροφή του λόγου της,  την λέξη αφήγηση. Πράγματι οι άνθρωποι είμαστε εξαιρετικοί αφηγητές, κατασκευάζουμε από μικρά παιδιά ακόμη,  ιστορίες τις οποίες διηγούμαστε  συνεχώς ο ένας στον άλλον. Ο τρόπος επομένως με τον οποίο  βιώνουμε την πραγματικότητα της ασθένειας, της υγείας, το ρόλο μας ως ασθενείς, ή το ρόλο μας ως επιστήμονες  της υγείας, είναι σε κάποιο βαθμό μια αποκρυστάλλωση των αφηγήσεων που έχουμε κατά καιρούς ακούσει και ασπαστεί  ως πραγματικότητες.

Και είναι πράγματι ο επιστημονικός λόγος (discource) μια κυρίαρχη κοινωνική  αφήγηση που κατασκευάζει μια κυρίαρχη πραγματικότητα.  Τούτο φυσικά  δεν σημαίνει πως η επιστημονική αφήγηση είναι εξ ορισμού “αληθής”  (είναι γνωστή εξάλλου, η προσωρινότητα των επιστημονικών πορισμάτων) ή ότι αποτελεί τη μοναδική αφήγηση.

Αν λοιπών ως επιστήμονες αναζητούμε την  πολύπλευρη γνώση, τότε οφείλουμε να ανοίξουμε τα αυτιά μας και σε άλλες, μη κυρίαρχες αφηγήσεις, τέτοιες όπως είναι οι αφηγήσεις των ασθενών. Με τον τρόπο αυτό αναγνωρίζουμε  στους ανθρώπους το προσήκοντα σεβασμό, ενώ παράλληλα καθιστούμε ευκρινή την  προσωπική ευθύνη για την πορεία της υγείας.

Θα σταθώ επίσης στην τοποθέτηση της κ. Δασσύρα η οποία ανέδειξε την Κοινωνιολογική διάσταση της χρήσης του διαδικτύου και την επίδραση στις σχέσεις μεταξύ ασθενών και επιστημόνων της υγείας.  Οι δυνητικές κοινότητες των ασθενών σχηματοποιούν bottom up διαδικασίες, κοινωνικές διαδικασίες δηλαδή,  που εκπορεύονται από την βάση και κατευθύνονται προς την κορυφή. Τούτη η επισήμανση έχει μια ιδιαίτερα σημαντική επίπτωση στην χάραξη των πολιτικών για την υγεία, στο βαθμό που περιγράφει πολιτικές  διαδικασίες εκτός του επίσημου κοινωνικού ελέγχου και των παραδοσιακών καναλιών επικοινωνίας και επιρροής (lobbying). Επίσης η άναρχη φύση του διαδικτύου, η πολυπλοκότητα και η μη προβλεψιμότητα των τεχνοκοινωνικών φαινομένων που αναδύονται  (emerged) καθημερινά, η δυναμική και ταχέως μεταβαλλόμενη μεταμοντέρνα πραγματικότητα, καθιστούν προβληματικά τα κλασσικά επικοινωνιακά σχήματα των επιστημόνων του marketing. Όπως ανέφερε στην εμπνευσμένη  παρουσίαση του,  ο κ. Μιτάκης τα κλασσικά σχήματα που όριζαν τόσο τις σχέσεις μεταξύ Ιατρού και ασθενών,  αλλά και τα αντίστοιχα κλασσικά επικοινωνιακά πρότυπα (one size fits all)  που χρησιμοποιούνται στο φαρμακευτικό marketing, είναι πλέον δύσκολο να αντικατοπτρίσουν  τις σύγχρονες πραγματικότητες.

Ίσως τελικά υπάρχει αναντίρρητη ανάγκη για νέες θεωρίες και καινοτόμες μεθοδολογίες  που θα επιτρέψουν  το πέρασμα από την φάση αναζήτησης δεδομένων (big data), στη φάση αναζήτησης πληροφοριών (informations), ή  όπως θα το έθετε ο Bateson, “πληροφοριών  που μπορεί να κάνουν την διαφορά…”Τούτο,  αναπόδραστα κατά την άποψη μου,  περνάει μέσα από τη διαδικασία της απόδοσης νοήματος. Σε αυτή την κατεύθυνση  η εμπειρική γνώση των ασθενών, η επιστημονική θέση, καθώς και η πολιτική άποψη  θα μπορούσαν να συμμαχήσουν ενάντια στον κοινό εχθρό, την ασθένεια.

   
more...
No comment yet.
Scooped by Constantinos Bletsos
Scoop.it!

4 Ways Medical Staff Can Collaborate More Efficiently

4 Ways Medical Staff Can Collaborate More Efficiently | Collaborative care | Scoop.it
New ways of thinking are bridging gaps in communication between medical professional like never before, improving the quality of care delivered to patients.
more...
No comment yet.
Scooped by Constantinos Bletsos
Scoop.it!

Creating a Culture for Interdisciplinary Collaborative Professional Practice

more...
No comment yet.
Rescooped by Constantinos Bletsos from net misuse among childs and teens
Scoop.it!

" Φίλοι Χωρίς Οφέλη "

" Φίλοι Χωρίς Οφέλη " | Collaborative care | Scoop.it

Πριν μερικές μέρες δημοσιεύτηκε στο site του Vanity Fair ένα άρθρο με τίτλο Φίλοι Χωρίς Οφέλη (Friends Without Benefits). Το εκτενές άρθρο της Nancy Jo Sales καταπιάνεται με τις επιπτώσεις που έχουν τα κοινωνικά δίκτυα όπως το Facebook, το Twitter, το app γνωριμιών Tinder, το Instagram, αλλά και το ιντερνετικό πορνό, στις έφηβες της Αμερικής.   Το μεγαλύτερο κομμάτι του άρθρου είναι στην ουσία μια συλλογή μαρτυριών που καταδεικνύουν την προβληματική πραγματικότητα με την οποία έρχονται αντιμέτωπα τα νεαρά κορίτσια μέσα στα κοινωνικά δίκτυα, στα οποία όμως συνεχίζουν να περνούν τον περισσότερο χρόνο τους.

 

"Ο μέσος Αμερικανός έφηβος ξοδεύει πλέον κάθε λεπτό, από τη στιγμή που ξυπνάει μέχρι την ώρα που πέφτει για ύπνο, στον υπολογιστή του, στο smartphone του, ή βλέποντας, έστω, τηλεόραση. Αυτή η ριζοσπαστική αλλαγή στο πώς τα παιδιά περνούν σήμερα το χρόνο τους έχει και μια βαθιά επίδραση στον τρόπο που αυτά κάνουν φίλους, στον τρόπο με τον οποίο βγαίνουν ραντεβού, καθώς και στον τρόπο με τον οποίο ξεκινούν την σεξουαλική  τους δραστηριότητα.. 


Via Aris P. Louvris, Katerina Dimitriou, Constantinos Bletsos
more...
Katerina Dimitriou's curator insight, October 6, 2013 10:35 AM

 

Το άρθρο Φίλοι  Χωρίς Οφέλη της VanityFair περιγράφει τις αρνητικές εμπειρίες των νέων στα κοινωνικά δίκτυα:  Aναζητούν την προσοχή με την ανάρτηση  προκλητικών φωτογραφιών,   προσπαθούν να μοιάζουν με τα κορίτσια  και τα αγόρια  στην τηλεόραση, κατασκοπεύουν τα   facebook προφίλ αυτών που τους αρέσουν ή των αντίζηλών τους,  ζουν τις σχέσεις τους μέσω γραπτών μηνυμάτων, ζητούν εικονικό  σεξ με ευκολία και στρέφουν γρήγορα το ενδιαφέρον τους  σε άλλο πρόσωπο όταν δεν παίρνουν αυτό που θέλουν. Το σκεπτικό είναι το εξής:  “Αν έχω έλεγχο, τότε είναι εντάξει.  Πατώντας  ένα κουμπί μπορώ να το απενεργοποιήσω." Aλλά αυτό που βλέπουμε είναι η κατάθλιψη, το άγχος, τα αισθήματα απόρριψης, το αίσθημα απομόνωσης και προβλήματα σχετικά με την εικόνα του σώματος.

 

Η Τεχνολογία μας έκανε πιο εύκολο να  διαχειριζόμαστε  τον εαυτό μας σαν αντικείμενο, να έχουμε μια ψευδή αίσθηση του αυτό-ελέγχου και του ελέγχου της κατάστασης και, εν τέλει, να φερόμαστε στις σχέσεις μας με έλλειψη ενσυναίσθησης  - αγνοώντας τα συναισθήματα των άλλων-

Scooped by Constantinos Bletsos
Scoop.it!

Έρευνα: Οι γιατροί προτιμούν τα "gated" social media από τα "ανοικτά"

Έρευνα: Οι γιατροί προτιμούν τα "gated" social media από τα "ανοικτά" | Collaborative care | Scoop.it
Σύμφωνα με μια έρευνα η οποία δημοσιεύθηκε στο Journal of Medical Internet Research, λίγο περισσότεροι από το 70% των ερωτηθέντων γιατρών (485) είναι χρήστες των αποκλειστικά για το επάγγελμά τους ιστοσελίδων κοινωνικής δικτύωσης (gated social media,...
more...
No comment yet.
Scooped by Constantinos Bletsos
Scoop.it!

virtuwell - How It Works, FAQ | virtuwell Online Clinic

virtuwell is a convenient online medical diagnosis and treatment service. Get information about conditions we treat, payment options & more. Available 24/7.
more...
No comment yet.
Scooped by Constantinos Bletsos
Scoop.it!

Ανοικτή πλατφόρμα ερευνών δρομολογεί το δίκτυο “PatientsLikeMe”

Ανοικτή πλατφόρμα ερευνών δρομολογεί το δίκτυο “PatientsLikeMe” | Collaborative care | Scoop.it
Τη δημιουργία της πρώτης στον κόσμο πλα&ta...
more...
No comment yet.
Scooped by Constantinos Bletsos
Scoop.it!

Engaging Doctors in the Health Care Revolution - YouTube

Check out this Harvard Business Review webinar, sponsored by North Highland, featuring Dr. Toby Cosgrove, CEO of the Cleveland Clinic, and Dr. Thomas H. Lee,...
more...
No comment yet.
Scooped by Constantinos Bletsos
Scoop.it!

Θεραπευτική Συμμαχία

Θεραπευτική Συμμαχία | Collaborative care | Scoop.it
Η σχέση ιατρού - ασθενή στο επίκεντρο της Υγείας. Η Θεραπευτική Συμμαχία είναι μία εκπαιδευτική δράση προς τους επαγγελματίες υγείας, με στόχο την ενδυνάμωση της επικοινωνίας ανάμεσα στους ιατρούς και τους ασθενείς, μέσω της καλύτερης κατανόησης και αποτελεσματικότερης αντιμετώπισης επίκαιρων και αμοιβαίων αναγκών.
more...
No comment yet.
Scooped by Constantinos Bletsos
Scoop.it!

Building trust and collaboration in health care

Building trust and collaboration in health care | Collaborative care | Scoop.it
November 14, 2011 -- Ten years ago, when David Shore first began offering a program for health care executives on how to lead their organizations through change, he asked participants a question: I...
more...
No comment yet.
Scooped by Constantinos Bletsos
Scoop.it!

Έρευνα: Ο εφηβικός "εθισμός" στο διαδίκτυο

Έρευνα: Ο εφηβικός "εθισμός" στο διαδίκτυο | Collaborative care | Scoop.it
Υπάρχει πλέον επαρκής ερευνητική τεκμηρίωση που συνδέει την παθολογική χρήση (εθισμό) του διαδικτύου στην εφηβεία, με ψυχολογικές διαταραχές όπως η κατάθλιψη και η ΔΕΠΥ.
more...
No comment yet.
Scooped by Constantinos Bletsos
Scoop.it!

Μέτρα για την προστασία της διαδικτυακής φήμης των γιατρών - Pharma Market Journal

Μέτρα για την προστασία της διαδικτυακής φήμης των γιατρών - Pharma Market Journal | Collaborative care | Scoop.it
Δέκα βήματα για το πως να προστατεύεται η διαδικτυακή φήμη ενός γιατρού αναφέρει στο προσωπικό του blog, the Independent Urologist, ο Richard Schoor, ουρολόγος στη Νέα Υόρκη.
more...
No comment yet.
Rescooped by Constantinos Bletsos from eSafety - Ψηφιακή Ασφάλεια
Scoop.it!

Νέα μάστιγα το ψηφιακό στρες

Νέα μάστιγα το ψηφιακό στρες | Collaborative care | Scoop.it

Η ραγδαία εξάπλωση των κοινωνικών δικτύων ενέτεινε το πρόβλημα: υπάρχουν άνθρωποι που ξημεροβραδιάζονται πάνω από τη συσκευή τους για να μη χάσουν τίποτε από το timeline τους στο twitter ή στο facebook, με αποτέλεσμα να μη βρίσκονται ποτέ σε κατάσταση ηρεμίας. Οι ειδικοί το αποκαλούν ψηφιακό άγχος και προειδοποιούν ότι λαμβάνει ανεξέλεγκτες διαστάσεις.


Via Aris P. Louvris
more...
No comment yet.
Scooped by Constantinos Bletsos
Scoop.it!

DocCom: Κοινωνικό δίκτυο παρόμοιο με το Facebook

DocCom: Κοινωνικό δίκτυο παρόμοιο με το Facebook | Collaborative care | Scoop.it
Οι Jonathon Shaw και Jonathan Bloor ήταν δύο νεαροί και ει&de...
more...
No comment yet.
Scooped by Constantinos Bletsos
Scoop.it!

Ευρωπαϊκός κατάλογος ηλεκτρονικών εφαρμογών υγείας για ασθενείς

  Έναν ευρωπαϊκό κατάλογο με 200 ηλεκτρο&n...
more...
No comment yet.